Van alle sporenelementen in de voeding van rundvee heeft koper de laatste 10 jaar veel aandacht gekregen. Mede door veel onderzoek van leverbiopten, bloed- en melkmonsters op koper is er veel extra inzicht verkregen in de effecten van koper in het rantsoen op voorziening van koper. Onlangs rondde Britt de Roos haar onderzoek af naar de koperstatus van melkkoeien in West-Nederland.

Koper voor weerstand en vruchtbaarheid

Koper is een belangrijk spoorelement. Een spoorelement is een element dat in kleine hoeveelheid (mg) noodzakelijk is voor het goed functioneren van allerlei lichaamsprocessen. Koper maakt botten sterker, wat natuurlijk belangrijk is voor de ontwikkeling van het skelet van het jongvee. Koper is verder belangrijk voor de weerstand en vruchtbaarheid van het vee. Onvoldoende koper geeft meer kans op vorming van cysten en embryonale sterfte. Een tekort aan koper wordt snel zichtbaar, omdat de pigmentvorming van koper afhankelijk is. Een bruin verkleurde vacht bij de pinken of een ‘koperbril’ bij oudere koeien zijn bekende symptomen van een tekort aan koper.

Koperovermaat

Teveel koper in het rantsoen is niet gewenst, vooral wanneer een overmaat langere tijd duurt. In de lever kan koper tot grote hoeveelheden worden opgeslagen. Op langere termijn leidt dit tot schadelijke gevolgen en zet dit het functioneren van de lever en aanverwante organen onder druk. Het is zelfs mogelijk dat de lever plotseling een grote hoeveelheid koper vrij laat komen vanuit de lever in het bloed, met een vergiftiging tot gevolg. Ook kan teveel koper in de vorm van sulfaat een negatief effect hebben op de NDF-verteerbaarheid, vanwege het antimicrobiele effect op pensniveau. Symptomen van een overmaat zijn moeilijk te koppelen aan koper. Dit kan zich bijvoorbeeld uiten in diarree, geelzucht, vermagering (door vermindering eetlust), vruchtbaarheidsproblemen en verlaging van de melkproductie. Bij ernstige koperstapeling in de lever kan leverschade en zelfs sterfte optreden. 

Benutting varieert

Cruciaal bij de voeding van koper is de benutting ervan door de koe. Deze varieert van 1 tot 5% en wordt grotendeels beïnvloedt door een eventuele binding door zwavel en/of molybdeen. Verder kan ijzer een invloed hebben op de benutting van koper, omdat dit een concurrerende werking heeft bij opname. In de pens ontstaat kopersulfide dat door de koe niet kan worden opgenomen. Vooral met het voeren van vers gras en bij bedrijven op veengrond is de koperbenutting vaak laag. Vervuiling van het gras met grond speelt hierbij ook een rol. Jersey koeien hebben een efficiëntere benutting van koper dan Holstein koeien. Omdat de behoefte bij Jersey koeien lager is, is de kans op een overmaat duidelijk groter. Ook kalveren hebben een zeer hoge efficiëntie van koperopname, zolang de pens nog niet volledig ontwikkeld is.

Verlaging normen

In 2018 hebben we bij ABZ Diervoeding een eerste flinke verlaging doorgevoerd in de normen. Door intensieve monitoring hebben we hierbij geconstateerd dat dit in de praktijk nergens een tekort tot gevolg had. Enige tekorten die gezien werden was op bedrijven waar secundaire oorzaken speelden die de opname van voldoende koper in de weg stonden. Op basis van deze praktijkinformatie en internationale kennis op gebied van koperbenutting uit verschillende bronnen hebben we de normen nog verder kunnen aanscherpen.

Britt de Roos onderzocht koperstatus melkkoeien

In de veenweidegebieden is er een hogere aanwezigheid van ijzer, molybdeen en zwavel in de bodem, die koperopname kunnen verminderen. Dit principe noemt men antagonisme, wat dus een verdringing is. Om deze reden heeft een student van de WUR, Britt de Roos, haar stageonderzoek uitgevoerd met betrekking tot de koperstatus van melkkoeien in West-Nederland, waar voornamelijk veel veengrond aanwezig is.

Dit onderzoek is uitgevoerd op 14 melkveebedrijven, waarvan in totaal 29 koeien zijn meegenomen die weg moesten voor de slacht. Britt heeft informatie over de rantsoenen, melkproductie en vruchtbaarheid verzameld bij de veehouders, desbetreffende vertegenwoordiger en nutritionist. Met hulp van de GD heeft ze onderzocht hoeveel koper en andere elementen aanwezig waren in de levers van de geslachte koeien en in bron- en/ of slootwater op het bedrijf. Hieruit is ondervonden dat molybdeen uit het kuilgras een belangrijkere verdringer is van koper dan we zelf dachten, dus hier willen we als ABZ Diervoeding meer op sturen. Verder zagen we dat het koperniveau in de levers gemiddeld aan de hoge kant zat, dus het verlagen van de norm lijkt zelfs in een veenweidegebied als West-Nederland een juiste keuze.

Gebruik juiste bronnen

Om zowel overmaat als tekort te voorkomen is het niet alleen van belang om de juiste hoeveelheid te voeren in elk stadium van lactatie. Ook de vorm en de methode waarmee het verstrekt wordt is van belang. Hierbij is het type koper bepalend of er voldoende koper in de juiste vorm beschikbaar is op de plek waar het uit de darminhoud moet worden opgenomen.

Goed koper voeren en benutten

Goed koper voeren en benutten is erg belangrijk om een tekort of overmaat aan koper te voorkomen.

• Voorzie uw jongvee, droge koeien en melkkoeien van een goede dosering van het juiste mineralenmengsel op basis van een rantsoenberekening met onze Actief normen.
• Analyseer uw kuilen op sporenelementen en wij berekenen hierop de juiste aanvulling.
• ABZ Diervoeding kan mineralen en sporenelementen naar behoefte aanvullen in uw maatvoer.
• Eventueel kan een maatmineraal worden samengesteld waardoor de voorziening van mineralen elke dag hetzelfde is ongeacht de hoeveelheid voer dat wordt gevoerd.
• Bij een hoge S- of Mo-index van uw graskuil is het belangrijk om te controleren of het zwavel- en/ of molybdeengehalte van uw totale rantsoen niet belemmerend wordt voor een goede koperbenutting.
• Molybdeen is extra beperkend voor de koperbenutting. Klaver bevat veel molybdeen.
• Beperk eventueel de zwavel in het rantsoen door beperking van bijvoorbeeld tarwegistconcentraat en raapzaadschroot.
• Vital Top (3062) en Vital Regio (3568) zijn mineralenmengsels waarmee een deel van de sporenelementen vanuit beter beschikbare bronnen (o.a. chelaat) wordt verstrekt aan de melkkoeien.

Bespreek de voorziening van koper en andere (spoor)elementen aan uw koeien met uw rundveespecialist.